Da Vinci’nin dehasının sırrı göz hastalığı mı?

Rönesans döneminin ünlü ressamlarından Leonardo Da Vinci’nin çizim ve perspektif yeteneğinin arkasında şaşı olmasının yatıyor olabileceği öne sürüldü.

––––––––––––––––––––––––––––––– 22. 10. 2018 –––––––––––––––––––––––––––––––

talyan filozof, mucit ve sanatçı Leonardo Da Vinci’nin üç boyutlu çizim ve perspektif yeteneği, çok yaygın olan bir göz hastalığına bağlı olabilir. İddianın kaynağı JAMA Opthalmology dergisinde bu ay yayımlanan bir araştırma. Da Vinci’nin iki heykeli, iki yağlı boya tablosu ve iki çiziminini incelendiği araştırmanın bulguları, eserlerde “istikrarlı biçimde dışa doğru -10.3 derece kayma olduğunu” ve bunun da halk arasında “şaşılık” olarak da bilinen göz kayması kaynaklı olabileceğini gösteriyor.

İtalyan ressam Leonardo da Vinci(İtalyan ressam Leonardo da Vinci)

Göz kayması olan insanlar genelde binoküler görüşe sahip; yani her iki gözünü de birbirinden bağımsız olarak kullanarak görme işlemini gerçekleştiriyor. Bunun da kişide görüş alanı ve derinlik hissiyatının artırabileceği yorumları yapılıyor. Da Vinci’de olduğu tahmin edilen 10.3 derecelik göz kaymasının doktorlarca “orta dereceli bir kayma” olarak değerlendirildiğine dikkat çekilirken dergide “Ekzotropi’nin (dışa doğru göz kayması) varlığı, …Da Vinci’nin düz tuval üzerinde olağanüstü alan yakalama yeteneğine katkıda bulunmuş olabilir” ifadelerine yer veriliyor. Da Vinci’nin durumunun “objelerin ve yüzlerin üç boyutlu kesinliğini ve dağ tablolarındaki alan derinliğinin gerilemesini tasvir etmek için” özellikle etkili olabileceği de not ediliyor.

Deutsche Welle Türkçe’de yer alan habere göre, Araştırmayı yapan Londra Şehir Üniversitesi’nden Profesör Christopher Tyler “Rembrandt’tan Picasso’ya birçok büyük ressamın şaşı olduğu düşünüldü ve görünüşe bakılırsa Da Vinci de onlardan biri. Dünyayı bir gözle görebilmek, resmedilen iki boyutlu kopya ile direk mukayeseye imkan tanıdığından şaşılığın koşulları bir ressam için oldukça uygun” değerlendirmesini yaptı.

02 BG Das erwartet uns im Oktober (Imago/Cinema Publishers Collection)

MONA LİSA HAKKINDA BİLMEDİĞİNİZ 7 ŞEY

Pek çok teori var

16’ıncı yüzyılda ünlü ressam Leonardo da Vinci’nin yağlı boya portresine konu olan kadın hakkında ortaya pek çok iddia atıldı. İtalyan Kültür Mirası Komitesi’nin iddiası, eser için bir erkek ve bir kadının ünlü ressama modellik yapmış olabileceği yönünde. Daha yaygın olan diğer bir iddia ise modelin Floransalı bir ipek tüccarının eşi Mona Lisa um Lisa del Giocondo olduğu.

Napoleon I. Bonaparte Gemälde (picture-alliance/aka-images)

Ünlü hayranları

Tablo 16’ncı yüzyılın sonuna kadar Fransız kralların kişisel sanat kolleksiyonlarında yer alıyordu. Fransız Devrimi’nin ardından tablo, Napolyon Bonapart’ın yatak odasının duvarını süsledi. 1815’ten itibaren sonradan müzeye dönüştürülen Louvre Sarayı’nda kamuya açıldı. Tablo için o kadar çok şiir ve mektup yazılmış ki, müzede bunların saklanabilmesi için özel bir posta kutusu bile yerleştirilmiş.

Mona Lisa Kopie im Prado in Madrid (dapd)

Mona Lisa’nın ikizi

Kendisi uzun süredir Madrid’deki Prado Müzesi’nde sergileniyor. Orijinaliyle aynı anda yapılmış olduğu ilk kez 2012 yılında ortaya çıktı. Restorasyon çalışmaları ikiziyle aynı arka plan manzarası ve düzeltmeleri gün yüzüne çıkardı. Bu durum iki eserin aynı anda yapılmış olduğunu gösteriyor. Ressamı da muhtemelen Leonardo da Vinci’nin öğrencilerinden Francesco Melzi.

Foto von der leeren Wand im Louvre, wo zuvor die Mona Lisa gehangen hatte. (picture alliance/Mary Evans Picture Library)

Kayıp aranıyor

Mona Lisa aslında kaybolana kadar meşhur değildi. Paris’te yaşayan bir İtalyan, tabloyu 1911 yılında çaldı. Onu ülkesine götürmeyi planlıyordu. Polis adamı bulup yakalayana kadar tablo kayıplar arasındaydı. Resmin Paris’e geri dönmesi üzerine Louvre Müzesi hiç tanık olmadığı bir ziyaretçi ilgisine tanık oldu.

Frankreich Museum Louvre | Mona Lisa & Touristen (picture-alliance/dpa/Godong/F. de Noyelle)

Saldırıların hedefi

Mona Lisa birçok duyguya hitap ediyor ve belli ki bu hisler sadece olumlu değil. 1956 yılında tablo iki kez saldırıya uğradı. Bir kişi resme asit fışkırtarak zarar verirken, Bolivyalı bir turist de tabloya taş attı. O zamandan beri Mona Lisa kurşun geçirmez bir camın arkasında korunuyor. Bu önlem 2009 yılında resme kahve kupası atan bir kişiye karşı etkili oldu bile.

Frankreich Untersuchung Mona Lisa mit Röntgenstrahlen (picture-alliance/dpa/C2RMF/V.A. Solé/ESRF)

İşin sırrı ‘sfumato’ efekti

Şu ana dek sayısız bilim insanı ve sanat tarihçisi resmi inceledi ve ilginç bulgulara ulaştı. Mona Lisa’nın esrarengiz gülümsemesinin ardındaki gizem 2008’de çözüldü. Sfumato efekti ismi verilen teknikte da Vinci resmi birkaç ince katman halinde boyuyor ve böylece renkler iç içe geçip bulanık bir hal alıyor. Böylece resme, özellikle de yüz hatlarına zengin ancak kestirmesi zor bir hava katıyor.

Eröffnung Museum Barbarini in Potsdam - Andy Warhol, Mona Lisa (Museum Barberini, Potsdam)

Uzun tarihçe

Mona Lisa tablosu Joseph Beuys’dan Andy Warhol’a kadar sayısız sanatçıyı çeşitli versiyonlarını yapmak için teşvik etti. 20’nci yüzyılın bir medya sembolü olarak kendini edebiyattan, müzik ve reklamcılığa kadar birçok mecranın içinde buldu. Bob Dylan bir keresinde tabloya atfen “Mona Lisa’nın sefil bir yaşam yolu olmalı, gülümsemesinden de bunu anlarsın” demişti.